0

بورس الکترونیکی

دسته بندی ها : blog, کار و کسب ۵ بهمن ۱۳۹۸ admin 107 بازدید
بورس الکترونیکی

بورس الکترونیکی

بورس الکترونیکی

مقدمه

تحولات فناوری، اطلاعات در دو دهه ی اخیر، شیوه ‏های اجرایی مدیریت سازمان و چگونگی انجام خدمات مالی را تحت تأثیر خود قرار داده، به گونه‏ای که به عنوان بخش‏ خدمت دهنده به سایر بخش‏های اقتصادی و مدیریتی، به عنوان محور زیر بنایی توسعهء اقتصادی‏ قلمداد می‏گردد.پیشرفت روز افزون فناوری اطلاعات، عامل مؤثر و شتاب‏دهندهء بخش مالی و خدمات مربوط به آن بوده و خدمات مالی الکترونیکی هر روز با شتاب بیشتری در حال گسترش‏ است .

در سال‏های اخیر، خدمات مالی الکترونیکی، چه به صورت لحظه‏ای ‏و چه از طریق تلفن‏ همراه یا دیگر ابزارهای انتقال از راه دور و یا از طریق کارت‏های هوشمند،گسترش سریعی‏ یافته و انقلاب خدمات مالی الکترونیکی به شدت ساختار و طبیعت خدمات مالی را در سراسر جهان متحول کرده است. آثار این فرایند، تنها محدود به کشورهای صنعتی و بازارهای نو ظهور و پیشرفته نمی‏باشد، زیرا هم اکنون کشورهای با نظام مالی توسعه نیافته نیز از روش‏های تأمین‏ مالی الکترونیکی بهره می‏گیرند تا با جهشی،عقب ماندگی‏های خود را جبران نمایند. در جریان‏ خدمات مالی الکترونیکی، مهمترین بخشی که تحت تأثیر قرار گرفته،خدمات واسطه‏گری در خرید و فروش سهام بوده که بهره‏گیری از خدمات لحظه‏ای در آن عامل اساسی است و به‏ همین دلیل (افزایش ارتباطات) انتقال مبادلات اوراق بهادار و تأمین مالی بهره‏گیری از سرمایه‏گذاری از بازارهای جدید به چند مرکز مالی، جهانی تسریع گردیده است. از اوایل دهه‏ ۱۹۹۰، سرمایه تهیه شده در بازارهای جدید برای مبادله به این مراکز انتقال یافته و این موضوع‏ سبب تمرکز و انسجام بیشتر ارتباطات میان بازارها شده است.

در این راستا، همراه با تحولات انجام شده در بخش‏های مختلف اقتصاد ایران، بورس‏ اوراق بهادار نیز از این امر مستثنا نبوده، به طوری که در تدوین و اجرای راهبردهای توسعه و پسشرفت خود، برنامهء استفاده از خدمات مالی و داد و ستد الکترونیکی اوراق بهادار را نیز، به صورت علمی گنجانده است.در ادامه، با نگاهی به پیشینه استفاده از فناوری اطلاعات در بازارهای مالی و به منظور وضوح ابعاد موضوع، به چگونگی داد و ستد الکترونیکی سهام، تشریح‏ برنامه‏های راهبردی بورس اوراق بهادار و راهکارهای ایجاد و توسعه داد و ستد الکترونیکی‏ سهام در ایران پرداخته می شود .

پیشینه استفاده از تکنولوژی و فناوری اطلاعات

پیشینه استفاده از نو آوری‏ های فناوری در بازارهای مالی به بیش از ۱۵۰ سال قبل بر می‏گردد؛ یعنی زمانی که تلگراف در سال ۱۸۳۸ به وسیله ویل و مورس‏ اختراع شد. این فناوری‏های‏ ارتباطی به سرعت در بازارهای نیویورک، فیلادلفیا و نیوارلئان، برای مبادلهء اطلاعات مربوط به‏ قیمت‏ها،به جای مسافرت کردن با اسب و قطار مورد استفاده قرار گرفت. از این رو، مبادلهء اخبار بازار یک هفته به نصف روز کاهش یافت،همچنین در شهر نیویورک‏”تلگراف خانه‏هایی‏”که‏ در سایر مکان‏های کشور شناخته شده باشد،برای جلب اعتماد واسطه‏ها نسبت به ارتباط تلگرافی ساخته شد.در سال ۱۸۶۶ ارتباط تلگرافی بین نیویورک و لندن نیز قرار شد و شیوهء مبادله و قیمت‏گذاری در بازارهای اوراق قرضه،سهام و ارز تحت تأثیر قرار داد. استفاده از این‏ فناوری‏ها باعث شد تا تأخیر ۲۰ روزه تبادل اطلاعات به چند دقیقه کاهش یابد و میانگین‏ اختلاف قیمت مطلق خرید و فروش اوراق بهادار در این دو شهر حدود ۶۹ درصد از سطوح قبلی‏ آن کاهش یابد. در سال ۱۸۶۷ دستگاه ضبط الکترو مکانیکی سهام تامسون ادیسون و در سال‏ ۱۸۷۶ تلفن الکساندر گراهام بل نیز به سرعت در بازارهای مالی مورد استفاده قرار گرفت.

همگام با پیشرفت تکنولوژی و فناوری اطلاعات، استفاده از این پیشرفت‏ها،در بازارهای‏ مالی و بورس اوراق بهادار نیز گسترش یافت، تا اینکه در سال ۱۹۷۱ برای اولین بار،یک‏ سیستم اطلاعات رایانه‏ای به عنوان‏”سیستم رایانه‏ای انجمن معامله‏گران‏” در آمریکا راه اندازی‏ شد. این شبکه رایانه‏ای، بین بازار سازان، معامله‏گران و کارگزاران ارتباط بر قرار نمود،به طوری که‏ کلیهء کارگزاران و معامله‏گران توانستند از قیمت پیشنهادی بازار سازان و قیمت معامله انجام‏ شده، آگاه شوند و نقل و انتقال مالکیت، صدور چک و پرداخت وجه در یک لحظه با سیستم‏ رایانه‏ای انجام گیرد.پس از آن، شبکه‏های ارتباط الکترونیکی ‏ ( ECNs )موجب اتصال پایانه‏های‏ رایانه‏ای پیشرفته به بورس‏ها و بازارهای مالی گردید.هم اکنون اکثر بورس‏ها از پیشرفته‏ترین‏ وسایل ارتباطی جهت بر قراری ارتباط با افراد و شرکت‏های خواهان سرمایه‏گذاری از طریق‏ کارگزاران، به منظور سرمایه‏گذاری در اوراق بهادار و خرید و فروش سهام استفاده می‏کنند. اگر چه امروزه اکثر بورس‏های جهان با هدف تسریع در فرایند سرمایه‏گذاری و پاسخگویی به‏ نیازهای سرمایه‏گزاران از وسایل ارتباطی روز بهره می‏گیرند،لیکن،به طور مشخص، هنوز نقش‏ کارگزاران در انجام معاملات بین خریداران و فروشندگان سهام قابل حذف نبوده و مهم است.

داد و ستد الکترونیکی در بازارهای سهام

مبادلات اکترونیکی بازار سهام، از طریق شبکه‏های ارتباط الکترونیک و با استفاده از فناوری‏ جدید،جهت کاهش هزینهء مبادله و محدودیت‏های جغرافیایی،رهبری و هدایت می‏شوند.این‏ امر سبب پیدایش فرصت‏های زیادی برای بر قراری ارتباط و مبادله سهام از طریق بازارهای مالی‏ جهان گردیده و به همراه خود، چالشی برای مدیریت و قانون‏گذاری آن به وجود آورده است.

مدل‏های مبادلات الکترونیکی سهام را می‏توان به دو طبقه تقسیم کرد. طبقه اول‏ شبکه‏های ارتباطی الکترونیکی و طبقه دوم کارگزاری سهام به صورت لحظه‏ای و مبادله از طریق‏ دسترسی مستقیم می‏باشد.

الف.شبکه‏ های ارتباط الکترونیک

با استفاده از شبکه‏های رایانه‏ای، سرمایه‏گزارن می‏توانند پیشنهاد خرید و فروش خود را در یک‏ بازار مجازی، ثبت نمایند. این سیستم‏ها به شبکه‏های ارتباطی الکترونیک ‏”ECNs” موسوم‏ می‏باشند . بزرگترین مصرف‏کننده این سیستم‏ها، سرمایه‏گزاران حرفه‏ای، نظیر شرکت‏های سرمایه‏گذاری و مدیران صندوق‏های بازنشستگی بوده که با عضو بازار سهام نمی‏باشند.این‏ شبکه‏ها خریداران و فروشندگان را بدون دخالت واسطه و کارگزار از طریق شبکه مرتبط می‏نمایند، به طوری که مبادلات، ارزان‏تر و سریع‏تر صورت می‏گیرد؛ نمونه‏هایی از این شبکه‏ها عبارتند از  Instinet،Island  Archipelago و Europe Trade Point

ب.کارگزاری سهام به صورت لحظه ‏ای

سیستم کارگزاری لحظه‏ای سهام، خدمات منظمی را در مقابل دریافت کار مزد به مشتریان خود ارایه می‏دهد که به علت وجود رقابت شدید در این زمینه، کار مزدهای دریافتی بسیار کاهش‏ یافته‏اند.به طور مثال، در کشور کره به علت حجم بالای مبادلات،کار مزدها به قدری پایین است‏ که کارگزاری‏های لحظه‏ای سهام با زیان مواجه شده و برخی از آنها،کار خود را تعطیل کرده‏اند. این سیستم‏ ها با هزینه اندک یا مجانی، تحلیل‏هایی هم در زمینه وضعیت سهام ارایه می‏دهند. اغلب این سیستم‏های کارگزاری به مشتریان اجازه می‏دهند که سهام‏های دولتی را که بار اول‏ منتشر شده خریداری نموده و ضمن ارایه تسهیلات بانکی به آنها، حساب جاری آنها را نگهداری‏ و گزارش نمایند.

اکثر سیستم‏ های کارگزاری که در بازارهای نو ظهور فعالیت دارند، اطلاعات را از طریق‏ اینترنت، به بورس‏های عمدهء جهان هدایت می‏کنند. در برخی از این کشورها،علاوه بر استفاده‏ از این سیستم‏ها،از سیستم‏های دیگری هم استفاده می‏شود تا تجمع نقدینگی در بازارهای‏ کوچک به وجود نیاید. اکثر این کارگزاران محلی بازارهای گسترش و جهانی نمودن خدمات خود و تشکیل مراکز مشترک با کارگزاران محلی بازارهای نو ظهور هستند که برای نمونه می‏توان از شرکت‏” GECL ” که وابسته به گروهCapital Alliance Group می‏باشد و کار خود را به ۱۰۰ کارگزار و ۵۰ بورس در سراسر جهان گسترش داده است، نام برد.

ج.مبادله از طریق دسترسی مستقیم

مبادله از طریق دسترسی مستقیم، در واقع همان مبادله لحظه‏ای است که در آن یک‏ سرمایه‏گزار به طور لحظه‏ای دستور خرید می‏دهد،کارگزار آن را به یک بازار می‏فرستد و کار مزدی از وی دریافت می‏کند.مبادله از طریق دسترسی مستقیم معمولا کار را به یک شبکه‏ تهاتر الکترونیکی یا یک سیستم کوچکتر اجرای دستورات خرید و فروش هدایت می‏نماید. سرمایه‏گزاران جهت انجام معامله در چنین محیطی، نیاز به ضبط برنامه از شبکه مربوطه دارند. این روش مبادله، مشکل‏تر از دیگر مبادلات لحظه‏ای از طریق کارگزاران است. به همین دلیل‏ بیشتر سرمایه‏گزاران حرفه‏ای و یا خریداران دایمی بورس از آن استفاده می‏نمایند .

مزایای داد و ستد الکتروینکی سهام

ایجاد و گسترش شبکه داد و ستد الکترونیکی علاوه بر مزایای بسیاری که برای شرکت‏های‏ استفاده‏ کننده دارد ، موجب رشد و توسعه اقتصاد ملی کشورهای مربوطه نیز می‏گردد. مهمترین‏ مزایای استفاده از این شبکه‏ها به شرح زیر است:

الف) با ایجاد شبکه‏های ارتباط الکترونیکی، برخی از بورس‏های بزرگ، همچون نیویورک، لندن، فرانکفورت و ژاپن به یکدیگر پیوند داده می‏شوند و با ایجاد چنین بازار بزرگی، شرکت‏های‏ کوچک،کم در آمد و نا شناخته می‏توانند سهام خود را به طور مستقیم به خریداران عرضه‏ نمایند.

ب) شرکت‏هایی که به شبکه الکترونیکی داد و ستد سهام می‏پیوندند،می‏توانند سهام خود را در سطح جهان و در طول شبانه روز عرضه و معامله کنند؛ به عنوان مثال شرکت‏”وایوم‏” کره در دسامبر ۱۹۹۹ سهام خود را از طریق بورس کوسداک‏ (سئول) به معرض فروش گذاشت. از آن زمان تا کنون شرکت مذکور با ۱۰ میلیون واحد افزایش،دارایی به ارزش۴۲۰ میلیون‏ دلار کسب کرده و توانسته است به عنوان یکی از شرکت‏های پیشرو کره در زمینه‏ فعالیت‏های فناوری پیشرفته محسوب شود.

ج) شبکه‏های ارتباط الکترونیکی، اجرای سریع و ارایهء بهترین پیشنهادهای خرید و فروش را میسر می‏سازند. به عبارت دیگر،معاملاتی که با شبکه‏های ارتباط الکترونیکی در مقایسه با بازارسازان صورت می‏گیرد،دارای متوسط اختلاف قیمت خرید و فروش کمتری است و این‏ اختلاف کم قیمت خرید و فروش در شبکه‏های ارتباط الکترونیکی، ناشی از تفاوت‏های کم‏ قیمت خرید و فروش مظنه شده در موقع انجام معاملات است.

د) حق کمیسیون معاملات اینترنتی، بسیار کمتر از زمانی است که معاملات به صورت سنتی‏ توسط مؤسسات کارگزاری انجام می‏گردد. در روش سنتی، کارگزاری‏ هایی که به راهنمایی‏ مشتریان می‏پردازند، مبالغی را به شکل کمیسیون از آنها دریافت می‏کنند که در معاملات‏ کلان، رقم بسیار بالایی را تشکیل می‏دهد، در حالی که در روش جدید(داد و ستد الکترونیکی)، هزینه معاملات در مقایسه با روش سنتی کاهش و کار مزدها ارزان می‏شوند.

ه) دسترسی یکسان به اطلاعات در بازار داد و ستد الکترونیکی وجود دارد. هنگامی که فعالان‏ بازار از لحاظ جغرافیای بسیار پراکنده و دور از هم باشند، مهمترین عامل موفقیت در انجام‏ معاملات، دسترسی همگانی به اطلاعات است. شرکت‏هایی که دسترسی گسترده به اطلاعات‏ را امکان‏پذیر می‏سازند، هم برای خود و هم برای بورس در آمدزا هستند.

و) از طریق مزیت‏های شبکه‏های ارتباط الکترونیکی برای مشترکین،عبارت است از مذاکره از طریق اینترنت با متخصصین،دسترسی به دفتر سفارش شبکه‏های ارتباط الکترونیکی که‏ شامل اطلاعات مهم و به روز در زمینه قیمت‏ها است – اطلاعات مربوط به حجم معاملات‏ اوراق بهادار، آدرس مؤسسات کارگزاری و بازارسازان و شماره تلفن آنها و غیره.

تنگناهای داد و ستد الکترونیکی سهام

علاوه بر مزایای ذکر شده در خصوص داد و ستد الکترونیکی سهام، این روش خالی از تنگنا نمی‏باشد که مهمترین آنها به شرح زیر می‏باشد:

الف) اعتماد فنی: بزرگترین عیب داد و ستد الکترونیکی، نا توانی یک شبکه در ایجاد امنیت‏ کامل برای بهره‏برداران آن است.رایانه‏ها، علی رغم پیشرفت‏های تکنولوژیکی، به مفهوم‏ واقعی،کامل و عالی نیستند.مشکلات بسیاری در رابطه با کار رایانه‏ها همچون ایجاد اشکال در اتصال شبکه و ترافیک متقاضیان برای ورود به یک سایت مشخص که منجر به‏ توقف فعالیت آنها می‏گردد، وجود دارد.

ب) تنهایی سرمایه‏گزار: در داد و ستد الکترونیکی، سرمایه‏گزار امکان اداره وجوه خود را دارد و از این طریق احساس استقلال در وی بوجود می‏آید که قبلا در دیدگاه سنتی این گونه‏ نبود. اما همین امر می‏تواند موجبات نا کامی وی را در اتخاذ تصمیم صحیح فراهم آورد. اگر چه کارگزاران،کارشناسانی هستند که سهام را بدون تجربه پیشنهاد نمی‏دهند، اما گاهی پیشنهادهای نا مناسبی به سرمایه‏گزاران می‏شود.

ج) عدم وجود استاندارد خدمات:تجربه سرمایه‏گزارها در معاملات اینترنتی بسیار متفاوت‏ است؛به طوری که می‏تواند از رضایت تا عدم رضایت کامل در نوسان باشد. در این داد و ستد یک استاندارد خاص، جهت ارزیابی میزان خدمات شبکه الکترونیکی و کارگزاران‏ وجود ندارد.

جایگاه بورس الکترونیکی در برنامه‏های راهبردی ایران

بی گمان یکی از مهم‏ترین راهکارهای تحقق کارکردهای کلان اقتصادی بازار سرمایه در وضعیت‏ کنونی و در وهله نخست، فراهم ساختن امکان دسترسی برابر،آزادانه، و آسان تمامی ساکنان‏ مناطق مختلف کشور به امکانات بورس اوراق بهادار، جهت برخورداری از فرصت‏های‏ سرمایه‏گذاری یکسان در بازار سرمایه کشور است. در راستای دستیابی به این هدف،بورس‏ اوراق بهادار تهران دارای سیاست و راهبردی خاص و چند مرحله‏ای به شرح زیر می‏باشد:

ایجاد یک بازار بین منطقه‏ای‏ (فرا منطقه‏ای) اوراق‏ “بهادار در ایران‏” با امکان دسترسی‏ فیزیکی سرمایه‏گزاران به بازارهای ایجاد شده در برخی نقاط مهم کشور محقق می‏گردد. تعیین مکان استقرار بازارها در گرو هم سنجی ظرفیت‏های اقتصادی نهفته در هر منطقه، توزیع یکنواخت نقاط دسترسی فیزیکی به بازار سرمایه در بین مناطق مختلف کشور و اولویت‏بندی راه‏اندازی آنهاست. در حال حاضر این بخش از راهبرد کلان بورس اوراق‏ بهادار تهران در دست اجراست و بورس‏های منطقه‏ای در اکثر استان‏ها ایجاد شده و یا اینکه در مرحله مطالعه و راه‏اندازی می‏باشند.

به منظور پوشش تمامی ایرانیان علاقه‏مند به سرمایه‏گذاری در بازار سرمایه، راه‏اندازی یک‏ شبکه ملی داد و ستد الکترونیکی اوراق بهادار در ایران-بدون توجه به مکان جغرافیایی‏ استقرار آنها در داخل یا خارج از کشور- که با روز آمد سازی دانش فنی، به کارگیری‏ امکانات شبکه‏های پیشرفته داد و ستد اوراق بهادار، بهره‏گیری از پیشرفت‏های پدید آمده‏ در زمینه ارتباطات راه دور- به ویژه شبکه اینترنت و پروتکل‏های ویژه آن برای انتقال‏ داده‏ها – و نیز با روز آمدسازی قوانین و مقررات ناظر بر انتقال الکترونیکی وجوه مالی در کشور مرتبط باشد ضروری به نظر می‏رسد.

ایجاد بازارهای درون منطقه‏ای‏ (منطقه‏ای) اوراق بهادار در ایران، که زمینه‏های لازم برای‏ تسهیل شرایط پذیرش واحدهای متقاضی سرمایه و تنوع ترکیبات خطرپذیر و بازدهی‏ ابزارهای مالی داد و ستدپذیر در بازار سرمایه و نیز شتاب دادن بر سرعت رشد و شکوفایی اقتصادی مناطق مختلف کشور را فراهم می‏آورد.

با توجه به برنامه راهبردی بورس اوراق بهادار تهران، می‏توان دریافت که داد و ستد الکترونیکی اوراق بهادار نیز با هدف دسترسی تمامی افراد علاقه‏مند به سرمایه‏گذاری در بورس‏ اوراق بهادار تهران در سال‏های آتی به اجرا در خواهد آمد. البته، اجرای این بخش از برنامه‏ مستلزم برخورداری از زیر ساخت‏های لازم و کافی است که در ادامه به تشریح رویکردهای‏ آماده‏سازی آنها پرداخته خواهد شد.

راهکارهای ایجاد و توسعه داد و ستد الکترونیکی سهام در ایران

پس از اینکه تاریخچه و چگونگی انجام داد و ستد الکترونیکی سهام بررسی شد و به اهمیت و جایگاه آن در سیاست‏های راهبردی بورس اوراق بهادار تهران پرداختیم، اینک می‏توان‏ راهکارهایی را جهت ایجاد و گسترش بازارهای الکترونیکی سهام در ایران، در راستای تحقق‏ امکان دسترسی تمامی علاقه‏مندان به سرمایه‏گذاری در بورس اوراق بهادار پیشنهاد نمود. البته‏ با توجه به خصوصیت الکترونیکی بودن داد و ستد، اکثر راهکارها بر اساس فناوری اطلاعات و مسایل تکنولوژیکی و فرهنگی آن می‏باشد .

ایجاد و گسترش تجارت الکترونیک

وقوع انقلاب صنعتی و تلاش بشر برای رشد فناوری و اختراع تلفن و رایانه و در نهایت تلفیق‏ کارایی این دو وسیله باعث پیدایش اینترنت و صنعت فناوری اطلاعات‏۱و مبادلات الکترونیکی‏ کالا و خدمات گردید.این امر، تسهیل مبادلات کالا و خدمات بین تولیدکنندگان و مصرف‏کنندگان، بدون توجه به محدودیت‏های جغرافیایی و زمانی را باعث گردید و بسیاری از انحصارات موجود در بازارهای مختلف را که در شیوه‏های سنتی مبادله ریشه داشت،شکست. به طور حتم، بازارهای مالی به خصوص بورس اوراق بهادار نیز از این امر مستثنا نبوده است.

از تجارت الکترونیکی تعاریف مختلفی ارایه شده است، اما،ساده‏ترین تعریف‏”انجام مبادلات‏ تجاری در قالب الکترونیکی‏” می‏باشد. به بیان دیگر، تجارت الکترونیکی شامل انجام مبادلات از طریق شبکه جهانی اینترنت می‏باشد. بر اساس تعریف سازمان جهانی تجارت، “تجارت‏ اکترونیکی به معنای تولید، بازاریابی، فروش، و تحویل کالا و خدمات با استفاده از ابزارهای‏ الکترونیکی می‏باشد” . با توجه به تعاریف مختلف از تجارت الکترونیکی می‏توان دریافت که این‏ مفهوم، بازارهای مختلفی را تحت تأثیر قرار می‏دهد، که البته بورس اوراق بهادار جهت استفاده‏ از این پدیده- در امر مبادلات خود- نیز تأثیرات زیادی را پذیرفته است.در این راستا، کشورهای مختلف جهان با استفاده از این پدیده و داد و ستد الکترونیکی سهام، باعث افزایش‏ کارایی، پویایی و پیشرفت در بورس‏های اوراق بهادار خود گردیده‏اند. بر قراری و استفاده از متجارت الکترونیکی در بازارهای مختلف و از جمله بورس اوراق بهادار تهران، مستلزم ایجاد و آماده سازی زیر ساخت‏های لازم برای آن می‏باشد. این زیر ساخت‏ها، اعم از فنی و مخابراتی، نیروی انسانی و حقوقی و قضایی است که دو مورد اول در اینجا و امور حقوقی و قضایی در قسمت جداگانه مورد بررسی قرار می‏گیرد.

بررسی زیر ساخت‏ های فنی و مخابراتی کشور نشان می‏دهد که با وجود فعالیت‏های صورت‏ گرفته در سال‏های اخیر، شاخص‏های موجود پایین‏تر از سطح جهانی و حتی منطقه‏ای می‏باشد. طبق اطلاعات منتشر شده توسط سایت ITU ، آمار۱مشترکین تلفن ثابت و همراه ایران در سال ۲۰۰۳ به ترتیب ۱۸ میلیون و ۴/۳ میلیون نفر و تعداد رایانه‏های شخصی کشور،۶ میلیون، تعداد مراکز ارایه دهنده خدمات میزبانی اینترنت‏۵۰۰۰۲ واحد و تعداد کاربران اینترنت ۸/۴ میلیون نفر بوده است. طبق این آمار،درصد مشترکان تلفن ثابت در کشور ۲۷ می‏باشد که با متوسط جهانی آن یعنی ۴۰ درصد، فاصله زیادی دارد. شاخص بعدی ضریب نفوذ تلفن همراه‏ است که با توجه به رشد فناوری‏های شبکه و قابلیت استفاده از تلفن همراه جهت اتصال به‏ شبکه جهانی اینترنت و داد و ستد اینترنتی، قابل توجه است. همچنین، طبق اطلاعات موجود، ضریب نفوذ تلفن همراه در ایران ۵ درصد است که با متوسط جهانی آن یعنی ۲۲ درصد و متوسط آن در آسیا یعنی ۱۵ درصد اختلاف زیادی دارد.

ایجاد و گسترش بانکداری الکترونیکی

داد و ستد الکترونیکی سهام بدون حضور فیزیکی سرمایه‏گزار در بورس اوراق بهادار و با استفاده‏ از اینترنت صورت می‏گیرد. بنا بر این، پرداخت وجه سرمایه‏گذاری نیز به صورت الکترونیکی و از طریق اینترنت انجام می‏پذیرد.از این نظر،می‏توان ایجاد و گسترش بانکداری الکترونیکی را به عنوان راهکار دوم از چهار راهکار مذکور (ایجاد و گسترش تجارت الکترونیکی،بانکداری‏ الکترونیکی، قوانین حمایت‏کننده و فرهنگ سازی در جامعه) جهت ایجاد و گسترش داد و ستد الکترونیکی سهام در ایران پیشنهاد نمود.

بانکداری الکترونیکی را به دو صورت تعریف می‏کنند: یکی ارایهء خدمات بانکی با استفاده از سیستم الکترونیکی و دیگری ارایهء خدمات الکترونیکی بانکی‏می‏باشد. از این میان، تعریف مورد نظر در داد و ستد الکترونیکی سهام، به طور مشخص،تعریف دوم است؛چرا که،در این نوع‏ بانکداری، پرداخت وجه از طریق اینترنت،انجام عملیات بانکی توسط چک الکترونیکی، کارت‏های هوشمند و غیره انجام می‏گردد.

جایگاه بانکداری الکترونیکی در بازار الکترونیکی سهام

سرمایه‏گزار پس از این که سهمی را از طریق اینترنت‏ از بورس اوراق بهادار انتخاب کرد،جهت خرید آن به صورت الکترونیکی و پرداخت وجه آن از طریق کارگزار خود(به صورت کارگزاری لحظه‏ای) به بانک خود متصل می‏گردد.از طریق‏ شبکه پرداخت الکترونیکی وجه مورد نظر پرداخت و سپس جهت انجام معامله،شبکه پرداخت‏ الکترونیکی گزارش این پرداخت را برای بازار الکترونیکی سهام فرستاده و در این صورت داد و ستد الکترونیکی سهام صورت می‏گیرد.بنا بر این،می‏توان به راحتی به جایگاه و اهمیت‏ بانکداری الکترونیکی در داد و ستد الکترونیکی سهام پی برد،اگر چه نقش کارگزاران در معاملات الکترونیکی سهام قابل حذف نیستند.

از جمله عوامل مؤثر بر عقب ماندن بانک‏های ایران از دیگر کشورها در زمینه بانکداری‏ الکترونیکی، حاکمیت ساختار دولتی و انحصاری بودن آنها در طی دهه‏های اخیر می‏باشد. این‏ امر موجب شده تا ارایه خدمات بهتر و لحظه‏ای به مشتریان در اولویت قرار نگیرد.این در حالی‏ است که بانک‏های غیر دولتی در دنیا بیش از ۱۷۰ نوع خدمت (به صورت متمرکز و لحظه‏ای) ارایه می‏نمایند، اما در ایران این نوع خدمات به ۲۵ نوع هم نمی‏رسد. با خارج شدن بانک‏ها از نظام هماهنگ و تأسیس بانک‏های خصوصی و افزایش رقابت در ارایه خدمات بانکی در ایران، این خدمات در حال افزایش و به سمت خدمات اینترنتی سوق دارد که در این میان، ضعف‏ عوامل فنی و مخابراتی را می‏توان به عنوان عامل دوم بر شمرد. علاوه بر توضیحاتی که در مباحث‏ قبل در خصوص جایگاه و فاصله وضعیت فنی و مخابراتی کشور ارایه شد، می‏توان به وجود و اهمیت تلفن‏های همراه نسل سوم در جامعه که ارتباط و انجام عملیات اینترنتی را ممکن‏ می‏سازد، اشاره کرد، که از این طریق هر فرد ایرانی می‏تواند به وسیله تلفن همراه خود به مرکز داد و ستد الکترونیکی بورس اوراق بهادارمتصل شده و علاوه بر خرید سهام،به پرداخت وجه آن‏ توسط همین وسیله اقدام نماید. البته انجام این کارمستلزم وجود عوامل فنی و مخابراتی، حقوقی و پشتیبانی از سیستم،توسط دولت می‏باشد. با اشاده به عامل سوم، یعنی عدم وجود فرهنگ و اعتماد عمومی در جامعه اقدام نمود.در مجموع اگر بانکداری ایران بخواهد خود را به بانکداری الکترونیکی نزدیک و در امر داد و ستد الکترونیکی سهام مؤثر باشد،می‏باید به رفع‏ عوامل محدودکننده و باز دارنده اشاره شده، اقدام نماید تا بدین وسیله موجب اثربخشی بیشتر خود در اقتصاد ملی گردد.

قوانین حمایت‏کننده

پیش‏بینی و تصویب قوانین و مقررات حمایت‏کننده از داد و ستد الکترونیکی سهام می‏تواند به عنوان راهکار دیگری مطرح باشد. زیرا، در داد و ستد سنتی،ساختار حقوقی و اداری مبتنی بر مدارک کاغذی،امضای دستی، اعتماد به شخص سومی،مثل دفتر اسناد رسمی یا کارگزار است‏ و حضور فیزیکی افراد (معمولا سرمایه‏گزار) در این شکل از داد و ستد الزامی است، در حالی که‏ داد و ستد الکترونیکی سهام در یک فضای مجازی و بدون حضور فیزیکی افراد و شناسایی قبلی‏ صورت می‏گیرد.بنا بر این،ساز و کارهای دیگری برای احراز هویت افراد و صحت اسناد و نیز تشکیلات دیگری به جای دفاتر و اسناد رسمی آن وجود دارد.بنا بر این،می‏باید مطابق شرایط موجود، قوانین لازم جهت پذیرش ساز و کارهای جدید تصویب شود.ضمن آنکه مطرح شدن‏ مسایلی، چون حفاظت از حریم شخصی افراد،حفاظت از مالکیت افراد،مسایل مالیاتی در اینترنت و غیره، باعث شده است که نقش و اهمیت مقررات در رابطه با داد وستد الکترونیکی‏ سهام بارزتر گردد.

تصویب قوانین و مقررات مربوط به این نوع داد و ستد در ایران در چهار چوب قانون تجارت‏ الکترونیکی در ۸۱ ماده و با مباحثی، همچون تعاریف، احکام داده و پیام، حمایت از اسرار تجاری، کلاهبرداری رایانه‏ای، جعل رایانه‏ای، جبران خسارت و غیره شروع شده است‏که انتظار می‏رود با رشد و گسترش تجارت الکترونیکی و بالطبع داد و ستد الکترونیکی سهام و اجرای آن در دنیای واقعیت، نواقص و کمبودهای این قوانین، متناسب با شرایط، رفع گردد تا در چنین‏ داد و ستدی سرمایه‏گزاران از یک پشتوانه قانونی محکم جهت سرمایه‏گذاری و دفاع از حق خود برخوردار باشند.

فرهنگ‏سازی در جامعه

هر پدیده نو در زمان پیدایش باید با فرهنگ و دانش به کارگیری آن همراه شود تا بتواند دوام و بقا یافته و پیشرفت کند.به دلیل فقدان فرهنگ سرمایه‏گذاری در اوراق بهادار، نحوه صحیح انجام آن، شیوه‏های آسان دسترسی به بازار سرمایه از طریق دستگاه‏های الکترونیکی را نمی‏دانند و این در حالی است که بررسی‏های مؤسسه اکونومیست لندن نشان می‏دهد فرهنگ حاکم بر اقتصاد و بازرگانی کشورها تأثیر شدیدی بر موفقیت آنها در حوزه فناوری اطلاعات دارد و این گونه نیست‏ که کشورها فقط با پیش زمینه اقتصادی بتوانند در این بخش و به کارگیری آن در جنبه‏های‏ مختلف موفق باشند .

ارایهء مستمر اطلاعات مالی و غیر مالی شرکت‏های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار، به هنگام بودن اطلاعات ارایه شده در مورد تغییرات قیمت اوراق بهادار، آسان بودن دسترسی به‏ این گونه اطلاعات از طریق شبکه‏های اینترنت و تلویزیون و غیره همگی به توسعه فرهنگ‏ سرمایه‏گذاری در بورس اوراق بهادار کمک می‏کند. با توجه به مطالب ارایه شده، بورس اوراق‏ بهادار تهران نیز باید با یک برنامه مشخص،نسبت به فرهنگ‏سازی مناسب جهت سرمایه‏گذاری‏ در بورس اوراق بهادار و به خصوص از طریق شبکه اینترنت اقدام نماید تا در اجرای سیاست داد و ستد الکترونیکی سهام با مشکلات بازدارنده فرهنگی ، مواجه نگردد.

نتیجه‏گیری و پیشنهادها

ایجاد و فراهم سازی امکان دسترسی تمامی ایرانیان علاقه‏مند به سرمایه‏گذاری در بازار سرمایه، به ویژه بازار بورس، از جمله اقدامات اجتناب ناپذیر در جهت مشارکت ملی در توسعه اقتصادی‏ کشور می‏باشد.با توجه به چگونگی انجام داد و ستد الکترونیکی سهام و همچنین راهکارهای‏ پیشنهادی جهت ایجاد بازارهای الکترونیکی سهام و گسترش داد و ستد الکترونیکی سهام، می‏توان به این نتیجه رسید که عملی کردن راهبرد بلند مدت بورس اوراق بهادار تهران،نیازمند فراهم سازی زیر ساخت‏های لازم برای انجام این کار است. در حال حاضر با توجه به آمار و ارقام‏ اشاره شده و فاصله امکانات ایران با متوسط استاندارد جهانی و آسیایی، کاربرد داد و ستد الکترونیکی سهام به صورت کارا و مؤثر، امکان‏پذیر نخواهد بود.اما با انجام اقداماتی جهت تسریع‏ در پیشرفت و ایجاد زیر ساخت‏های مذکور،در یک افق زمانی نزدیک این کار عملی خواهد شد .

پیشنهادهای مقاله فوق :

– لازم است کادر فنی و مخابراتی ایران نسبت به افزایش ضریب نفوذ اینترنت و در کل‏ افزایش توان مخابراتی و ارتباطی ایران،مطابق با آخرین پیشرفت‏های جهانی‏ اهتمام ورزد.

بانک مرکزی و مسؤولین امور پولی و بانکی ایران برنامه‏ریزی‏های بلند مدت و جامعی در جهت ایجاد و گسترش بانکداری الکترونیکی با خصوصیات خدمات‏دهی،همانند سایر کشورهای دارای این نوع بانکداری بنمایند.

نقایص و مشکلاتی که حقوقدانان صاحب نظر به قوانین و مقررات مربوط به تجارت‏ الکترونیکی و داد و ستد اینترنتی وارد می‏دانند، رفع گردد.

از طریق رسانه‏های جمعی چگونگی استفاده از رایانه و اینترنت جهت سرمایه‏گذاری در بورس اوراق بهادار(چه به صورت حضوری و چه به صورت الکترونیکی) به عموم مردم‏ آموزش داده شود تا در صورت فراهم‏سازی عوامل فنی،مشکلات آموزشی کمتر گردد.

فرهنگ سازی لازم در زمینه استفاده از اینترنت برای سرمایه‏گذاری در بورس و بانکداری‏ ماینترنتی به طرق صحیح در سطح جامعه رواج داده شود.

منابع و مآخذ :

۱- اداره مطالعات و بررسی‏های اقتصادی، ۱۳۷۹ : طرح گزینه‏های منطقه‏ای و بازار فرا منطقه‏ای‏ اوراق بهادار: الگویی برای گسترش پوشش جغرافیایی بازار سرمایه در ایران، گزارش شماره‏ ۲۷۹۰۵۰۰۸، بورس اوراق بهادار.

۲- پژوهشکده پولی و بانکی، ۱۳۸۲: خدمات مالی الکترونیک، رهیافتی نوین برای تحولی بخش‏ مالی، چاپ اول، پژوهشکده پولی و بانکی، تهران.

۳- پور پرتوی، میرطاهر،۱۳۸۲: نقش فناوری اطلاعات و ارتباطات در توسعه بانکداری، مجلهء تازه‏های اقتصادی، شماره ۱۰۱،۲۱-۱۵.

۴- جعفری، دانش و میرطاهر پورپرتوی،۱۳۸۲:نقش فناوری اطلاعات و ارتباطات در توسعه‏ بازارهای مالی، مجله بورس، شماره ۳۹،۶۵-۶۲.

۵- حنیفی، فرهاد،۱۳۸۰: تکنولوژی اطلاعات و امور مالی،مجله بورس، شماره ۲۵،۳۹-۳۵.

۶- دستگیر، محسن،۱۳۸۲: راهکارهای توسعه بازار سرمایه در ایران مجله بورس، شماره ۴۲ ، ۳۵ -۳۴ .

۷- دلبری، مهدی و سیونه گریگوریان، ۱۳۸۲: سرمایه‏گذاری اینترنتی: دور نما و چالش‏ها، مجله بورس شماره ۳۶ ،۳۳-۲۸.

۸- زاوره چهار طاق، عبد اللّه،۱۳۸۳: بانکداری الکترونیکی و موانع و مشکلات آن در ایران، مجله بانک و مسکن، شماره ۳۵،۲۵-۲۲

۹- صنایعی، علی،۱۳۸۱: بازاریابی و تجارت الکترونیک،چاپ سوم،انتشارات جهاد دانشگاهی،اصفهان.

۱۰- صنایعی، علی،۱۳۸۳: تجارت الکترونیک، هزاره سوم، چاپ دوم، انتشارات جهاد دانشگاهی، اصفهان.

۱۱- صدر آبادی، ناصر،۱۳۸۰: تأثیر فناوری اطلاعات بر بخش خدمات مالی، مجله بورس، شماره ۲۷ ،۵۵ -۵۱.

۱۲- طاهری، محمد حسین،۱۳۸۳: تحول در بازارهای اوراق بهادار، مجله بورس، شماره ۴۲، ۶۵-۶۱ .

۱۳- عمادزاده، مصطفی،کوچک‏زاده، میثم و علی اصغری،۱۳۸۴: تجارت الکترونیک و پول‏ الکترونیک در اقتصاد نوین جهانی، فصلنامه روند، شماره ۴۷.

 

برای مشاهده مطالب بیشتر اینجا کلیک کنید.

 

ما را در شبکه های اجتماعی اینستاگرام، تلگرام و آپارات دنبال کنید

لطفا رضایت خود را از نوشته بالا با رای دادن به ستاره های پایین مشخص نمایید:

[تعداد: ۰   میانگین: ۰/۵]
ادمین ادمین
admin

راه آسان‌تری برای ارتباط با کاربران‌مان پیدا کرده‌ایم :) عضویت در کانال

مطالب زیر را حتما بخوانید:

  چنانچه دیدگاهی توهین آمیز باشد و متوجه اشخاص مدیر، نویسندگان و سایر کاربران باشد تایید نخواهد شد. چنانچه دیدگاه شما جنبه ی تبلیغاتی داشته باشد تایید نخواهد شد. چنانچه از لینک سایر وبسایت ها و یا وبسایت خود در دیدگاه استفاده کرده باشید تایید نخواهد شد. چنانچه در دیدگاه خود از شماره تماس، ایمیل و آیدی تلگرام استفاده کرده باشید تایید نخواهد شد. چنانچه دیدگاهی بی ارتباط با موضوع آموزش مطرح شود تایید نخواهد شد.  

نظرات کاربران

    دیدگاهتان را بنویسید

    نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

    لینک کوتاه :
    0