لوگو2

معلم و جنبش نرم افزاری

دسته بندی ها : blog, مدرسه ۱۰ بهمن ۱۳۹۸ admin 374 مشاهده
معلم و جنبش نرم افزاری

معلم و جنبش نرم افزاری

معلم و جنبش نرم افزاری

 مقدمه :

اگرتاریخ علمی ایران را با دقت واکاوی کنیم،به روزگاری میرسیم که پرورش یافتگان نظام آموزشی ما دانشمندان بزرگی چون ابو علی سینا ، ابوریحان،خواجه نصیر، ابوموسی خوارزمی و امثال آنها بوده اند،که اگرچه ما حتی نام آنها را نیز نمیدانیم اما هنوز هم  بعد از قرنها ، با افتخار برقله رفیع دانایی جهان معاصر ایستاده اند،بااین وجود،کشور ما را با لقب جهان سوم یاد میکنند!!؟

به واقع  علل ضعف وتوسعه نیافتگی امروز ایران ودر مقابل قوت علمی وصنعتی کشورهای پیشرفته چیست ؟

حقیقت آن است که تمامی نیکبختی ها وسرافرازیها ویا عقب ماندگیها وناکامیهای کشورها و جوامع  ریشه در آموزش وپرورش دارد! از نخستین روز دوره پیش دبستانی تا پایان دوره  دکترا.

برنامه چشم انداز ایران ۱۴۰۰ سند توسعه کشور ماست، افق علمی وآموزشی ایران را در پایان این برنامه در مقایسه با جهان چگونه  میتوان تصور کرد؟ قرن ٢١قرن دانایی است، یعنی تبدیل جامعه صنعتی به جامعه اطلاعاتی.بااین اعتقادکه، ثروتمندترین کشورها وجوامع انسانی امروزه ، آنهایی هستندکه بیشترین دانش و اطلاعات رادر اختیاردارند وبه یقین راهبری آموزش وپرورش آینده به عهده فنـاوری اطـلاعات( IT ) خواهد بود.

 رهبر فرزانه انقلاب در سال ۱٣۸۰ با نیازسنجی دنیای معاصر ،برای نخستین بار بحث جنبش نرم افزاری و نهضت تولید علم را در ایران مطرح کردند و اهداف عالی این جنبش در چشم انداز بیست ساله کشور، بازسازی تمدن اسلامی و احیای دوران طلایی تولید علم در جوامع اسلامی تعریف شده است. همچنین ارتقای سطح تفکر و فرهنگ، ارتقای تولیدات علم و فناوری، خردورزی در جامعه، زمینه سازی برای نوآوری و ایجاد تعامل میان دانشمندان و نوآوران در همه بخش های علمی کشور از دیگر اهداف این سند است.

بهترین انتخاب یک کشور،  رشد فرهنگ علمی است تا با اتکا به آن  جایگاه خود را در سطح جهانی ارتقاء بخشد.

بدون شک باید زمینه های مناسب تحقق اهداف این جنبش را نیز فراهم کرد و به تربیت نسلی پژوهنده،خلاق و تولید کننده علم اندیشید که  بی تردید مدرسه و کلاس، کانون اصلی این مهم به شمار می رود.

اما ضرورت ایجاب میکند که نظام آموزش و پرورش برای ایفای نقش خود در جنبش نرم افزاری و تولید علم، با برنامه های از پیش طراحی شده به اقدامات اساسی در این زمینه اقدام کند.

واژه جنبش نرم افزاری چند سالی است که در رسانه ها بصورت محدود و در محافل دانشگاهی  و حوزه مطرح شده است ، اما در آموزش و پرورش بسیار کم مورد توجه واقع شده  است . این واژه اولین بار توسط مقام معظم رهبری  با هدف رویکردی نو به محتوای علوم مطرح شد البته آن زمان سوی گفتارشان اقشار تحصیلکرده در حوزه و دانشگاه و بیشتر با هدف تولید علم  و حرکت در مسیر تحقیق بود اما امروز پس از گذشت یک دهه   از مطرح شدن آن بعنوان امری اجتناب ناپذیر در پیشرفت ، جای آن دارد که زیر بنایی تر بدان نگریسته شود و این امر میسر نمی گردد مگر اینکه دامنه جنبش نرم افزاری را به سطح مدارس کشور کشانده  تا این مهم در سطح جامعه در طول سالهای آتی نهادینه شده و شاهد تحولی عظیم در زمینه بیداری علوم و کشف معنای عمیق نهضت نرم افزاری باشیم .

البته با بررسی معنا و مفهوم  این واژه می شود فهمید در برنامه ریزیهایی که از سوی وزارت آموزش و پرورش  در طی  این چند سال انجام گرفته حرکتهای خوبی صورت گرفته ، اما بسیار ناچیز است و جای کار بسیاری دارد. مثلا شعارهایی که در آغاز سال تحصیلی در مدارس روی پرده می رود بسیار پر معنا و مفهوم است وتا حدود زیادی در طول سال روی انها مانور داده می شود اما نباید به اینها بسنده کرد و باید تخصصی تر بدان پرداخت .

در این مقاله به تعریف جنبش نرم افزاری پرداخته سپس نقش معلم را در این زمینه مورد بررسی قرار می دهیم . و موانع و راهکارها مورد تحلیل قرار می گیرند .

امید است در راه اعتلای عزت کشور عزیزمان ، عمق سیاستگذاریها و برنامه ریزیها همچنین غنای آنها بیشتر شود .

تعریف جنبش نرم افزاری :

جنبش یا نهضت به یک حرکت همگانی و رو به رشد گفته می شود در جامعه ای که دچار رکود و سکون شده و در باتلاق سستی و انزال افتاده است اما منظور ما از جنبش نرم افزاری در جامعه اسلامی و در دنیای اسلام ایجاد یا تحول فضای فکری و معنوی و علمی جامعه بر اساس وحی الهی است که این  امر میسر نمی گردد مگر با ایجاد زمینه تغییر در تمامی شئو نات اجتماعی و فردی جامعه . طبق فرمایشات مقام رهبری جنبش نرم افزاری یعنی ” در زمینه علم ، تولید علم و شکستن مرزهای علم یک حرکت عظیم بوجود آید . جنبش نرم افزاری یعنی اینکه در معرفت علمی ننشینید دست خود را دراز کنید تا دیگران بکارند و میوه چینی کنند و هرمقدارازمیوه را که لازم نداشتند بیاورند در دست شما بگذارند . برو بکار، برو آبیاری کن ، برو روبنایی که دیگران ساخنه اند بساز.” یا در جایی دیگر می فرمایند : ” جنبش نرم افزاری یا تولید علم – معنایش خارج شدن علم از حالت تقلیدی و ترجمه است .” اما این گوشه ای از فرمایشات ایشان در زمینه جنبش نرم افزاری است . زیرا طبق یک تعریف کلی اندیشه جنبش نرم افزاری نه فقط شامل علوم ریاضی یا فیزیک و شیمی و نانو (و….این قبیل علوم  که برای رفاه زندگی مادی است ) بلکه علوم انسانی و معنوی را نیز شامل می شود .

رابطه معلم با جنبش نرم افزاری:

از آنجاییکه جنبش نرم افزاری همان ایجاد نهضت بزرگ اجتماعی است و باید از دل اجتماع برخیزد تا تحولی یکپارچه در جامعه ایجاد گردد معلم بعنوان بستر ساز آموزشهای کلان برای زندگی بشر ابتدا خود باید درک درستی از مفاهیم بنیادی جنبش و نهضتی که قرار است در جامعه ایجاد گردد داشته باشد .

اگر این معلم خود هنوز نسبت به آموزه های جنبش متزلزل یا تربیت شده با آنچه که نهضت مد نظر دارد نباشد و ایمان به صحت برنامه های ان نداشته باشد چگونه می توان انتظار داشت خروجی که تحویل می دهد در راستای اهداف جنبش باشد .

نقشی که معلم بر پیکره اجتماع حک میکند کمتر از نقشی نیست که پدر و مادر بر روح و روان فرزند خود نقب میکند . لذا ابتدا باید شبکه ای ایجاد شود تا معلمی که برای دستگاه تعلیم و تربیت گزینش و یا تربیت میشود آن گزینش و آن تربیت برخواسته ازتعالیم مدنظر جنبش باشد . کما اینکه بگوییم چنین سیستمی امروز به گزینش می پردازد ولی تا چه اندازه آن روحیه ی علم جویی و تحقیق و پویایی و به روز بودن را ملاک قرار می دهد . لزوم پرورش معلمانی در جنبش نرم افزاری به این علت مهم است .

نقش معلم در جنبش نرم افزاری چیست ؟ 

با توجه به تعریف جنبش نرم افزاری باید نقش معلم را از دو جنبه بررسی کنیم . ۱- علوم مادی چون ریاضی و فیزیک و علوم آزمایشگاهی  ۲- علوم معنوی و انسانی

طبق فرموده معلم شهید استاد مطهری : ” شیفته معلمی هستم که اندیشیدن را بیاموزد نه اندیشه ها را ” این جمله معنای همان تز معروف ” حل مسئله ” است که امروز از غرب وارد شده و در کتابهای تربیتی و محافل و نشستهایی که روانشناسان و مشاوران بدان می پردازند بسیار پر اهمیت شناخته شده است . اما ما عادت کرده ایم که گوش ما برای حرفهای خودیها دیر یا اصلا شنوا نیست بلکه منتظریم از دیگران بشنویم و به به و چه چه راه بیندازیم . این خصوصیت ، باقیمانده اخلاق طاغوت زده ماست که گویا بعد از سه دهه هنوز از بین نرفته است . اما در جنبش نرم افزاری همینها نشانه گرفته میشود . وانشاالله با فراگیر شدن جنبش نرم افزاری یاد میگیریم از مسایل نو درست استقبال کنیم .

همین جمله ی کاملا روشن از استاد بیان میکند که معلم خوب کیست . اگر عملکرد چنین معلمی را بررسی کنید میبینید همه دانش اموزانش قادر به حل مسئله که در دنیای علم امروز بسیار جدی بدان پرداخته می شود خواهند بود . معلم متعهد و دانا از راههای معقول و سازنده باید امید را در دانش آموزانش زنده نگه دارد ساعاتی را به مباحثه و مناظره اختصاص دهد . ارسطو برای آموزش از فن مناظره استفاده میکرد .با سوالات متفاوتی که از شاگردانش می پرسید آنها را به سمت جواب سوق میداد طوری که دانشجو خود به جواب برسد . معلم باید در این زمینه آموزش ببیند نباید فقط به استعدادش در این زمینه بسنده کرد .

 معلم باید سردمدار کاوش و تحقیق باشد خود باید ذهنی فعال و پویا داشته باشد به شاگردانش یاد دهد و تشویق کند که چگونه کاوش مشترک داشته باشند و باهم مناظره کنند در حالیکه دیدگاههای متفاوتی دارند .  با مد نظر قرار دادن این فرموده مقام معظم رهبری که : ” تحقیق علمی باید به معنای فقط فراگیری و تقلید نباشد . تقلید ضد تحقیق است .” می توان عرصه و اهمیت تحقیق را فهمید . زیرا ماهیت جنبش نرم افزاری در همه ی علوم چه مادی چه معنوی چیزی جز تحقیق و کشف نیست .معلم باید ظرفیت روحی و علمی داشته باشد جوابگوی سوالاتی باشد که دغدغه جوان شده ، به او برای حل مشکلاتش راه نشان دهد  اورا شجاع کند پی حقیقت بگردد و پای آن بایستد ، مثل دفاع از پایان نامه. اینجاست که معلم ندای فطرت دانش آموز را شنیده و موفق شده تا اورا به درون خود بکشاند به نوعی معرفت در او ایجاد کند . و چه بهتر که راه اندیشیدن و دست یافتن به جواب سوالات را نیز به وی بیاموزد تا همراه با رشد جسمی وعقلی رشد معنوی هم بکند و این مستلزم داشتن صبرو علم و معنویت از سوی معلم است . این یعنی کلاس شاگرد محور . این یعنی آموختن آزاد اندیشی به شاگرد . اینجاست که شاگرد یاد میگیرد در زندگی  به تعبیر زیبای مقام معظم رهبری “مانند بادبادکی نباشد که نخش در دست دیگری است . “محیط مدرسه و کلاس درس باید محیط آزاد اندیشی باشد .

 البته متدهای جدید آموزشی نظام تعلیم و تربیت در قالب کلاسهای ضمن خدمت و همچنین مطالب کتابهای درسی  تا حدود زیادی به معلم در ایجاد این محیط  کمک کرده است .طرحهای علمی هم که در مدارس اجرا می شوند از این دستند مثل طرح جابربن حیان .

معلم تعلیم دیده و درست گزینش شده با منش خود آزاد اندیشی توام با انظباط و اخلاق را به شاگرد می اموزد . چرا که آ زادی هم آموختنی است . در اینصورت معلم با آموختن ازادی به شاگردان دیگر از طرح سوال از طرف جوان واهمه ندارد چون به او یاد داده که آزادانه فکر کند نه آزادانه عقیده داشته باشد . بقول متفکر شهید : ” فرق است میان آزادی تفکر و آزادی عقیده .”

نقد کردن و قدرت انتقاد کردن را به دانش آموز بیاموزیم . معلم شجاع به  شاگردش جسارت می آموزد تا نواقص را ببیند و بپذیرد و برطرف نماید .

هنرمعلم در کشف دانش اموزانی است که زندگی مجال کشف او را نداده . گاهی معلم با دادن الگوی مناسب دست شاگرد را میگیرد و او را راه میاندازد . مثلا تجربه ی خودم در ساخت روزنامه دیواری است . همه دانش آموزان بطور معمول کادری مستطیل شکل را به نام روزنامه دیواری پر از نوشته و عکس می کردند و تحویل میدادند . یکبار یکی از بچه ها را که خوب نقاشی میکرد راهنمایی کرده و تشویق کردم در همان کادر مستطیلی پروانه ای بکشد و برش دهد به بزرگی همان کادر . سپس بالهای پروانه را با مطالب پرکند این ایده باعث شد رقابتی بین دانش آموزان بوجود آید و شاهد روزنامه دیواری با مدلهای متفاوت در مدرسه باشیم . در این موارد یا معلم ایده میدهد یا گوش شنوایی برای ایده شاگردش می شود.

معلم باید بکوشد در رفتار ، آموزش و حتی نگاه به شاگردانش از هرگونه عمل سلیقه ای و تبعیض آمیز بپرهیزد چون این مسایل چه بسا لطمات جبران ناپذیری به روحیه ی دانش آموز میزند و خلاصه اینکه در بعد کوچک باعث فرار مغزها میشود .  

موانع تحقق جنبش نرم افزاری :

  • اطلاع رسانی بسیار ناچیز و محدود در سطح مدارس
  • تاثیر تعالیم غربی روی جوانان امروزی («تغییر» جزء لاینفک حیات فردی و اجتماعی ما است. وقتی به نیاز جدیدی برخورد می‏کنیم، نباید خودمان را از هویت علمی و فرهنگی گذشته مان جدا کنیم و به پاسخ بپردازیم، بلکه باید میراث گذشته را هم شناسایی کنیم. (
  • کمرنگ بودن امور پرورشی و تربیتی با توجه به اقتضائات امروز جوانان و جامعه
  • نگاه اقتصادی به علوم بخصوص در زمان انتخاب رشته دانش آموزان نه نگاه به نیاز کشور و لاجرم هدر رفتن استعدادهای مفید و مورد نیاز جامعه

۵ – یکپارچه نبودن تربیت در مدرسه و خانه (مثلا اگر معلم در مدرسه میگوید ماهواره بد است ، پدر و مادر در خانه مشغول تماشای آن نباشند.)

۶ – مشکلات فرهنگی موجود در خانواده ها و جامعه : شهدای ما در جنگ تحمیلی همانهایی هستند که در حکومت طاغوت به قول امام (ره) در گهواره بودند اما تحت تربیت مادرانی که دوران سیاه کشف حجاب را دیده بودند اما تن به خواری و پستی کشف حجاب ندادند . یعنی در زمانی که نقش نظام آموزش و پرورش و معلم  کم رنگ بود ، نقش مادر و تعلیم و تربیت درون خانواده بسیار پررنگ بود امروز اما نقش خانواده و مادر نسبت به آن روزها خیلی کم رنگتر است ، مادرانی که امروز در خیابان با توجه به تغذیه معنوی از سوی تعالیم دین و انقلاب ما ، راه باطل را برگزیده اند چگونه می توانند فرزندی به جامعه تحویل دهند که تغذیه ی فکری از طرف معلم یا نظام تعلیم و تربیت بتواند او را از ورطه این بی بند و باریها نجات دهد . بر فرض نگاه خوشبینانه به این موضوع که نظام  و معلم بتواند نگاه دانش آموز را عوض کند اما می دانیم از نگاه تا عمل فاصله است.

۷ – مشکلات مادی و فقر و عقبه ی ان بر رشد جسمی و معنوی دانش اموزان ( امام علی (ع) : اگر فقر از دری وارد شود ایمان از در دیگر خارج میشود .)

۸ – تفکر یا عملکرد ضعیف و بعضا غلط یا تاریخ مصرف گذشته بعضی از معلمین عزیز در مسایل تربیتی . بطور مثال :

چون در اکثر خانواده های امروزی با توجه به کم بودن تعداد فرزندان پدر و مادر با دادن آزادیهای بی حد و بی مورد به کودک زمینه ساز عوامل بی بند و باری در بزرگسالی می شوند . لذا با وررود کودک به مدرسه می بینیم معلم هم که پدر و مادر خانواده ماست گاهی با دادن آزادی بی حد وبی مورد در کلاس درس مانع تربیت صحیح است  . مثلا : خوردن و آشامیدن زمان ما در کلاس درس ممنوع بود اما امروز میبینیم در بعضی از کلاسها رعایت نمیشود . چراکه معلم در این زمینه قصور کرده است . مشاهده شده بعضی معلمین محترم زمان خشم دادو فریاد میکنند یا با مقایسه ی دو دانش آموز اعتماد به نفس را از کودک میگیرند . باید معلم به این شناخت برسد که همواره الگو است . باید بداند کودکان سرزمینش آینده را نه تنها با آموزش معلم که با پرورشش نیز می سازند .

راهکارها :

در این راستا، نوسازی بـرنامه هـای درسی، محتوای آموزشی، روشها و فنون تدریس و ارزشیابی وتحول در برنامه های آموزشی و درسی متناسب با شرایط و نیازهای روز در جهت کیفیت بخشی آموزش و پرورش با مشارکت معلمان، کارشناسان و صاحبان اندیشه ، مهمترین و نخستین گام برای آغاز راه است .

اگرنظام آموزش وپرورش ما، ازاین مهم غافل شود، دچار چالش عقب ماندگی تاریخی خواهیم شد. لذا باید باتمام وجود در جهت نیل به این هدف گام برداریم، باید فرهنگ یاددهی ویادگیری،باهم بودن و برای هم بودن و ارزشیابی را در نظام آموزشی  کشور در تمام سطوح و مقاطع، متحول کنیم  .

باید نوآوریهای آموزشی وآخرین یافته‌های پژوهش های انجام شده در این زمینه،  سازوکارهای مناسب برای حمایت از نوآوران آموزشی ؛ تبیین روشهای اشاعه و گسترش نوآوریها در آموزش و پرورش با تأکید بر معلمان نوآور را شنـاسـایی و معرفـی کنیم.

نوآوری در برنامه درسی اعم از نوآوری در فرایند برنامه‌ریزی درسی؛ نوآوری در برنامه درسی (هدف، محتوا، روش، مواد و وسایل آموزشی، ارزشیابی، مدیریت زمان…)و  رویکردهای نوین برنامه درسی از دیگر موارد پیشبرد نظام آموزش و پرور ش در جهت سند چشم انداز است .

 تمرکززدایی و نوآوریهای آموزشی، یادگیری مادام‌العمر، توجه به  نوآوری و فناوری مدرن ، حذف قوانین و دستورالعمل‌های دست و پاگیر و توسعه  مشاوره و راهنمایی بویژه در تامین سلامت روح و روان دانش آموزان از جمله مواردی است که تاکنون بدانها توجه جدی نشده است .

و در آخر نوآوری در مدیریت آموزشی، مدیریت زمان برای کلاس درس، شیو‌ه‌های ارتباط بین معلمان ودانش‌آموزان، شیوه‌های ارتباط بین اولیا خانه و مدرسه، استفاده از رسانه‌های کمک آموزشی، توجه به  فضا و امکانات مدرسه و ترویج نقش فعالیت های مکمل فوق برنامه در توسعه همه جانبه نظام آموزش و پرورش و به عبارت کاملتر توسعه جامعه فردا از ضروری ترین مواردی است که باید به آن به عنوان یک استراتژی توجه کرد.

برای مشاهده مطالب بیشتر اینجا کلیک کنید.

 

ما را در شبکه های اجتماعی اینستاگرام، تلگرام و آپارات دنبال کنید

لطفا رضایت خود را از نوشته بالا با رای دادن به ستاره های پایین مشخص نمایید:

ادمین ادمین
admin

راه آسان‌تری برای ارتباط با کاربران‌مان پیدا کرده‌ایم :) عضویت در کانال

مطالب زیر را حتما بخوانید:

  چنانچه دیدگاهی توهین آمیز باشد و متوجه اشخاص مدیر، نویسندگان و سایر کاربران باشد تایید نخواهد شد. چنانچه دیدگاه شما جنبه ی تبلیغاتی داشته باشد تایید نخواهد شد. چنانچه از لینک سایر وبسایت ها و یا وبسایت خود در دیدگاه استفاده کرده باشید تایید نخواهد شد. چنانچه در دیدگاه خود از شماره تماس، ایمیل و آیدی تلگرام استفاده کرده باشید تایید نخواهد شد. چنانچه دیدگاهی بی ارتباط با موضوع آموزش مطرح شود تایید نخواهد شد.  

نظرات کاربران

    دیدگاهتان را بنویسید

    نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

    لینک کوتاه :
    0